Zilverindustrie schittert tijdens Zeist Booming

Op zaterdag 19 september organiseert het Zeister Historisch Genootschap in Slot Zeist een lezing over de Zeister zilver- en bestekindustrie in het kader van de expositie Zeist Booming, de jaren ‘50 en ‘60.  In deze periode beleefde de zilver- en bestekindustrie haar bloeiperiode. Zeist speelde daarin een hoofdrol, met bedrijven als Gero, Gerritsen & Van Kempen en Sola.

13 september 2026

tekst: Maarten Bos

Van 4 september tot 5 oktober staat de zijvleugel van Slot Zeist in het teken van Zeist Booming. De tentoonstelling van het Zeister Historisch Genootschap (ZHG), dat hiermee zijn 75-jarig bestaan viert, brengt het Zeist van de jaren vijftig en zestig tot leven. Een periode waarin de bevolking groeide, de welvaart toenam en het dorp in hoog tempo veranderde.

Een van de thema’s is de Zeister zilver- en bestekindustrie. Zeist kende drie belangrijke fabrieken: Gerritsen & Van Kempen, Gero en Sola. Vooral in de jaren vijftig en zestig beleefden zij hun bloeiperiode. Op het hoogtepunt werkten naar schatting zo’n 2.400 mensen in deze industrie, van wie ongeveer 1.200 bij Gero.

Lezing
Op zaterdag 19 september organiseert het Zeister Historisch Genootschap in samenwerking met Slot Zeist een lezing over de Zeister zilver- en bestekindustrie in het kader van de expositie Zeist Booming, de jaren ‘50 en ‘60.  In de jaren vijftig en zestig beleefde de zilver- en bestekindustrie haar bloeiperiode. Zeist speelde daarin een hoofdrol. Bedrijven als Gero, Gerritsen & Van Kempen en Sola maakten de gemeente tot een belangrijk centrum van vakmanschap, innovatie en industrieel design. Duizenden mensen vonden er werk en de beroemde bestekcassettes werden een vertrouwd onderdeel van het Nederlandse huishouden.

Janjaap Luit en Cor Krüter, beiden bestuurslid van de Stichting De ZilverKamer Zeist, nemen je tijdens de lezing mee naar de tijd van de wederopbouw, toen een mooi gedekte tafel symbool stond voor welvaart en een nieuw begin. Zij staan stil bij de groei van de fabrieken, de invloed van toonaangevende ontwerpers, de ontwikkeling van iconische bestekmodellen en de betekenis van de bestekcassette als geliefd huwelijksgeschenk.

Ook komt aan bod hoe veranderende eetgewoonten, nieuwe materialen en internationale concurrentie aan het einde van de jaren zestig een nieuw tijdperk inluidden. Aan de hand van foto's, voorwerpen en bijzondere verhalen ontdek je hoe de Zeister bestekindustrie uitgroeide tot een belangrijk hoofdstuk in de Nederlandse geschiedenis van design, industrie en dagelijks leven.

Van bestekcassette tot ‘pissebed’
De ZilverKamer Zeist richtte voor Zeist Booming twee vitrines in met kenmerkende producten uit deze periode. Een blikvanger is een Nordic-bestekcassette van Gero, ontworpen door de Deense ontwerper George Nilsson.

De bestekcassette was destijds een geliefd bezit. De cassettes werden steeds groter en uitgebreider. Er waren uitvoeringen tot maar liefst 169 delen, verdeeld over soms vijf laden. Naast messen, vorken en lepels kon zo’n cassette allerlei speciale bestekdelen bevatten, tot een mosterdlepeltje aan toe.

Heel bijzonder zijn ook twee dozen met ieder twaalf geglazuurde lepeltjes. Het zijn inmiddels echte museumstukken, waarvan er maar weinig zijn gemaakt.

Maar de Zeister fabrieken maakten veel meer dan bestek. In de vitrines staan bijvoorbeeld aluminium gootsteenbakjes, waarvan er enorme aantallen werden verkocht. Ook is er een zogenoemde ‘pissebed’, een ondersteek die bij ziekte of bedlegerigheid werd gebruikt.

Het zijn voorwerpen die nu soms een glimlach oproepen, maar die prachtig laten zien hoe nauw de Zeister industrie verbonden was met het dagelijks leven.

Van bloei naar vertrek
Vanaf het einde van de jaren zestig veranderde de markt. De vraag liep terug en er volgden fusies, overnames en faillissementen. Uiteindelijk bleef alleen Sola over. Het bedrijf bestaat nog steeds, maar de productie verdween uit Zeist en vindt tegenwoordig grotendeels in China plaats. Sola richt zich onder andere op luchtvaartmaatschappijen, hotelketens en cruiseschepen.

Straks vijf vitrines in Figi
Na afloop van Zeist Booming verdwijnen de vitrines niet uit beeld. De twee vitrines uit Slot Zeist verhuizen naar Hotel Figi, waar al drie vitrines van de ZilverKamer staan. Vanaf oktober zijn daar dus vijf vitrines met inhoud te bekijken.

De presentatie in Figi staat in het teken van taart en gebak: taartvorkjes, taartscheppen en andere voorwerpen die daarbij horen. Daarnaast toont de ZilverKamer er historische foto’s van Figi, hotelzilver en zilveren miniaturen. De tentoonstelling blijft tot ongeveer half januari staan en is tijdens de ruime openingstijden van Figi te bekijken.

Zeist toen en nu
Bij Zeist Booming is bovendien het gratis magazine ‘Jong in Zeist, 1950-1960’ verschenen. Daarin vertellen 24 Zeistenaren over hun jeugd in het Zeist van toen. Van het blad zijn 2.000 exemplaren gedrukt.

Ook verscheen het boek ‘Het Aanzien van Zeist, 1951-2026’. Historische foto’s worden daarin naast opnamen van exact dezelfde plekken in het huidige Zeist geplaatst. Stadshistoricus Willem de Bruin schreef de begeleidende teksten. Het boek telt zo niet alleen veranderingen in gebouwen en straten, maar vooral 75 jaar ontwikkeling van Zeist.

De tentoonstelling, het magazine, het boek én de bijdrage van de ZilverKamer maken samen zichtbaar hoeveel er in die jaren veranderde. En hoe belangrijk de zilverindustrie daarbij voor Zeist is geweest.

Programma lezing: 

• Titel lezing: "De zilver- en bestekindustrie in Zeist – een verhaal van vakmanschap, design en wederopbouw"
• 14:00 – 15:00 uur  
• De prijs voor de lezing bedraagt € 3,50. Tickets kun je kopen in de Slotwinkel of bestellen via de website: Randprogrammering Zeist Booming
• De lezing vindt plaats in het hoofdgebouw van Slot Zeist. De zaal is open vanaf 13:45 uur. 

Combineer deze lezing met een bezoek aan de expositie Zeist Booming, de jaren ‘50 en ‘60 in de culturele vleugel van Slot Zeist. Tickets voor de expositie zijn te koop in de Slotwinkel. Bezoekers krijgen (zolang de voorraad strekt) ook een exemplaar van het prachtige magazine Jong in Zeist 1950-1970.

Meer weten over de Zeister zilverindustrie?
De ZilverKamer beantwoordt graag vragen over zilver, bestek en de geschiedenis van de drie Zeister fabrieken. Ook kan een gratis rondleiding langs de expositie worden aangevraagd via info@zilverkamerzeist.nl.

Website ZilverKamer Zeist: www.zilverkamerzeist.nl
Website Zeister Historisch Genootschap: www.zhg.nl

foto’s: Cor Krüter