Opening tentoonstelling Zeist Booming

In Slot Zeist is er t/m 4 oktober een tentoonstelling over Zeist in de jaren ’50 en ’60. Aanvankelijk was er pessimisme, maar gaandeweg steeg de welvaart en veranderde de samenleving. Dit is te zien met foto’s, voorwerpen en verhalen. Maarten ging naar de opening.

6 september 2026

tekst en foto’s: Maarten Bos

In diverse media, waaronder het Zeistermagazine, is de afgelopen weken aandacht besteed aan de expositie “Zeist Booming: de jaren ’50 en ‘60”. Het Zeister Historisch Genootschap (ZHG) organiseert deze tentoonstelling ter gelegenheid van haar 75-jarig bestaan. Het evenement is van 5 september tot en met 4 oktober te bezoeken in de expositieruimte en het Slot Theater in de Culturele Vleugel van Slot Zeist. 

Bij zo'n expositie hoort een opening. Die was op 4 september in de Slotzaal van het Slot. Ik was erbij. Eerst sprak Dolf Smith, lid (al sinds 2015) van de tentoonstellingscommissie van het ZHG. Daarna voerde burgemeester Joyce Langenacker het woord. Het geheel werd omlijst met een hapje en een drankje en er was een optreden van de band Bandley. Die groep speelde een aantal blues-klassiekers.

Magazine
Ook lag er voor elke bezoeker een prachtig magazine klaar met de titel Jong in Zeist, 1950-1970. Ik nam er graag eentje mee. In dat tijdschrift 24 interviews met Zeistenaren die in de jaren ‘50 en ‘60 nog jong waren en toen al in Zeist woonden. De vraaggesprekken waren afgenomen door vrijwilligers en samensteller van deze publicatie was Cor Kruter van de Zilverkamer Zeist. 

Maar terug naar de sprekers. Dolf Smith sprak als eerste. Dolf: "De jaren ‘50 en ‘60 waren een periode van grote veranderingen. Er gebeurde zoveel dat het moeilijk was een keuze van te behandelen thema's te maken. In de jaren ‘50 waren er veel pessimisme en angst voor een nieuwe oorlog. Er was emigratie en die werd ook gestimuleerd door de regering. Er was een enorme bevolkingsgroei".

Welvaart
Dolf: "Eind jaren ‘50 stijgt de welvaart aanzienlijk. Ook gaan vrouwen zich emanciperen. Kinderen konden naar de crèche gaan en meer vrouw begeven zich op de arbeidsmarkt. Door betere scholing en de opkomst van massamedia komt er in de jaren ‘60 opstand onder de jongeren. Er ontstaat ook een zelfstandige jeugdcultuur. Daarnaast komen er veel nieuwkomers naar Nederland.

Dit alles speelde ook in Zeist. Zij het dat in ons dorp een en ander wat langzamer en later op gang kwam. Er werd hier eerst nog schande gesproken van lang haar en minirok, maar tenslotte zetten deze verschijnselen zich ook door in Zeist. En aan de tentoonstellingscommissie nu de taak om al deze ontwikkelingen te doen uitkomen in een tentoonstelling. We hebben er veel werk aan gehad. 1,5 jaar zijn we ermee bezig geweest. Het resultaat kan nu bewonderd worden".

Burgemeester
Na Dolf nam de burgemeester het woord. Zij werd ondersteund door kinderburgemeester Ava Latul en samen stelden zij vragen aan Zeistenaar Dick van de Kamp, die met een foto op de expositie hangt. Desgevraagd gaf Dick aan wat het grote verschil is tussen nu en toen. Dick noemde het mobieltje. Het mobieltje, zo stelde Dick, kwam in de plaats van heel veel activiteiten die vroeger ondernomen werden, zoals het buiten spelen. Dick vond niet dat deze ontwikkeling alleen maar positief was.

Na de vragen aan Dick ging de burgemeester in op het belang van de expositie. Joyce: "In de jaren ‘60 waren er optimisme, vooruitgang en grote maatschappelijke veranderingen. Zeist Booming laat nu zien hoe de bewoners van toen met de veranderingen omgingen. En daar kunnen wij van leren in onze tijd die ook bol staat van stormachtige ontwikkelingen. En Zeist Booming kan de jeugd nieuwsgierig maken naar de oplossingen van hun opa's en oma's. Vele jongeren gaan de expositie bezoeken, dat is nu al bekend, en zo komt er een dialoog tussen jong en oud op gang. Die is uiterst belangrijk. Tenslotte wens ik het ZHG een heel mooi jubileumjaar".

Impressie
En dan mijn impressie van de expositie zelf. Allereerst is de tentoonstellingslocatie natuurlijk prachtig. Waar beter een evenement als dit te organiseren dan juist in de historische Culturele Vleugel van het Slot? Ik liep de expositieruimte binnen benieuwd naar wat mij zou worden getoond.

Ik trof er foto's, kaarten, objecten (zoals het jaren 50/60 zilverwerk van de Zilverkamer), oorkondes, getuigschriften, kranten en wat al niet aan. Verschillende thema's werden behandeld. Ik noem er enkele: vestiging en vertrek, nieuwbouw, behoud van groen, saamhorigheid, grondleggers, de bestekindustrie, bejaardentehuizen en rampen.

Rampen
Twee zeer bekende rampen moesten natuurlijk aan bod komen: de ontploffing van de gasfabriek in augustus 1962 en de brand op het Broederplein in oktober 1967. Wat de grondleggers van het ZHG betreft werd aandacht besteed aan freule Jo van de Poll (1872-1970). Zij bracht de familieverzameling over Zeist in 1951 over naar de toen op te richten Van de Poll Stichting. Zo ontstond het ZHG, zoals de stichting sinds 1995 wordt genoemd. Onder het thema Nieuwbouw wordt een kaart getoond van nieuwbouwwijken en -straten die tussen 1950 en 1970 in de gemeente werden gebouwd. De kaart geeft een lijst van liefst 22 locaties weer, waaronder bijvoorbeeld Kerckebosch, Vollenhove en de Verzetswijk. Ook het roemruchte in Zeist geproduceerde speelgoed Mobaco kreeg een halve vitrine op Zeist Booming. 

Er hingen ook 16 foto's van bekende Zeistenaren samen met een voor hem of haar kenmerkend object, gemaakt door Arne Heineman. Zo staat de genoemde Dick van de Kamp op de foto met een bal. Als kind voetbalde hij eindeloos buiten en dat kon ook zo goed omdat, het werd al gezegd, het mobieltje toen nog verre toekomst was. Bij het thema "vestiging" hangt een foto van Zeistenaar Cor Doelwijt. Hij heeft een camera in zijn hand. Cor (1946) kwam in 1962 vanuit Suriname naar Nederland en nam toen zijn eerste camera mee. Op de foto staat hij met zijn tweede camera. 

Film
Daarna spoedde ik me naar het Slot Theater om daar een film van 21 minuten over de geschiedenis van Zeist te kunnen zien. In de filmzaal werden integrerende beelden getoond van Zeister middenstanders uit 1952. En verder onder meer reportages over de vernieuwing van de Slotlaan, de overgang van trams naar bussen in Zeist, de enorme toename van het verkeer in het dorp, over een bezoek van koningin Juliana aan Zeist, over het verdwenen natuurbad Mooi Zeist en over de toenemende welvaart en het einde van de Wederopbouw. Een feest om naar te kijken.

Zeist Booming is een expositie van groot belang. Een waardige manier voor het ZHG om het jubileum onder de aandacht te brengen en een must voor iedere Zeistenaar. 

Tegelijk met de tentoonstelling worden ook 3 lezingen georganiseerd. De eerste heeft op 6 september al plaatsgevonden en ging over de ontwikkeling naar de supermarkt in Zeist. Kijkgrijp heette de eerste supermarkt van Zeist. Die was gelegen aan de Voorheuvel en startte in 1957. Een foto ervan hing op de expositie.

Zilverindustrie
De tweede voordracht, op 19 september, gaat over de Zeister zilver- en bestekindustrie. Die bedrijfstak was heel belangrijk voor Zeist. Er waren drie fabrieken: Kempen en Begeer, Gero en Sola. Begin jaren ‘60 was de Gero de grootste bestekfabriek van Europa. De stichting Zilverkamer Zeist waakt over het erfgoed van deze Zeister industrie en had ook een vitrine op de expositie.

De derde lezing vindt plaats op 26 september. Dit is een verkorte herhaling van de Van der Polllezing van 7 september, gaat over Zeist Booming en wordt gehouden door stadshistoricus Willem de Bruin. Die laatste voordracht begint om 15:30 uur. De uiteenzetting over de zilverindustrie begint om 14 uur. Alle lezingen vinden plaats in het Hoofdgebouw van Slot Zeist en hebben een intreeprijs van 3,50 euro. 

Nadere informatie:

Bezoekersinformatie:
Slot Zeist
Zinzendorflaan 1
3703 CE Zeist

Openingstijden Expositie:
Dinsdag tot en met zondag 11:00 - 17:00 uur 
Van 5 september tot en met 4 oktober

Entree:
Volwassenen regulier: € 6,50
Groepen vanaf tien personen € 5,50 per persoon
Jeugd t/m 12 jaar gratis
Scholieren vanaf 13 jaar € 3,00
Studenten - op vertoon van studentenkaart € 3,00
Bezoekers met ASZ of U-pas € 3,00
De Museumkaart is hier niet geldig. Reserveren is niet nodig.

Het ZHG gaf aan partners zoals onder andere Slot Zeist, het Gemeentearchief Zeist en de Zilverkamer, subsidie- en bruikleengevers en natuurlijk sponsoren dankbaar te zijn voor hun bijdrage aan het mogelijk maken van de tentoonstelling. 

ZHG
Het ZHG verzorgt onder meer lezingen, tentoonstellingen, excursies en publicaties. Het doel van het Genootschap is de kennis van de historie van Zeist uit te dragen en te bevorderen. Het ZHG is, zoals gezegd, in 1951 opgericht onder de naam Van de Poll Stichting, naar de gelijknamige bekende Zeister familie.

Sinds 2011 maakt het ZHG onderdeel uit van het samenwerkingsverband Erfgoedpartners Zeist, ook bekend onder de naam Geheugen van Zeist. Vanaf 2014 is het Zeister Historisch Genootschap gevestigd in het gemeentehuis van Zeist en zijn een aantal collecties ondergebracht bij het Gemeentearchief Zeist.

Contact
Als iemand een vraag heeft of op zoek is naar informatie kan contact opgenomen worden via info@zhg.nl Langskomen kan ook: in het Gemeentehuis tijdens de Historische tafel (spreekuur) op dinsdagochtend van 10 tot 12 uur. Het ZHG bevindt zich in het Gemeentehuis en wel na binnenkomst rechts, in het Historisch Informatiepunt.

Wat de lezingen en publicaties betreft springen het Historisch Café en het kwartaalblad Seyst eruit. Het Historisch Café is een gratis toegankelijke lezing over een Zeister historisch onderwerp die 1x per kwartaal wordt gehouden. Plaats van handeling is steeds een zaal in Figi. In magazine Seyst worden belangwekkende thema's van de geschiedenis van Zeist besproken. Donateurs krijgen de publicatie gratis thuis gestuurd. 

Ik wens het ZHG een mooi jubileumjaar.