De kanarie is overleden

Eén van de zoons van Erica kwam weer tijdelijk thuis wonen. “Daarvoor wilde ik graag ruimte maken in mijn compacte Zeister appartement. De oude vogelkooi belandde op het toilet. Dat doet denken aan de kanaries die door mijnwerkers mee de mijn in werden genomen om te waarschuwen voor gevaarlijke gassen”.

18 mei 2025

tekst: Erica Pijs

Bij ons thuis is de kanarie overleden. Niet letterlijk hoor, want er lopen hier twee katers rond die heel veel van fladderaartjes houden en dat moet je wél letterlijk nemen. Kortom: er komt hier geen kanarie binnen.

Wie wel (weer) binnenkwam was één van mijn zoons. Hij kwam onlangs weer tijdelijk onder moeder’s vleugels en daarvoor wilde ik graag ruimte maken in mijn compacte appartement. Dat betekende ook weer eens een paar ritjes naar Recyclingstation Zeist waar ik altijd vriendelijk ontvangen word, maar ik heb ook genoeg dierbare spulletjes die ik toch liever zelf houd.

Zo kwam, onder andere, een schattig antiek Chinees vogelkooitje, compleet met mini porseleinen voederbakjes, wegens ruimtegebrek in de verdrukking. Ik bracht het in 1988 mee uit Beijing, van een authentieke Chinese vogeltjesmarkt.

Een vriendin, die mij hielp met de reorganisatie, stelde voor om het op het muurtje achter het toilet ten toon te stellen. Gewoon tussen de reserverollen en de luchtverfrisser. Helemaal niet zo gek. Je ziet immers de inmiddels fossiele uitwerpseltjes van de oorspronkelijke gevederde bewonertjes nog op de bodem van het kooitje zitten.

Het bewuste toilet is de enige “pot” in huis.
Dat mijn zoon hier weer woont, vergt daarom soms enige flexibiliteit en creativiteit. Je wilt de ander vooral even waarschuwen, of op zijn minst voorbereiden, voorafgaand aan een bezoekje aan het kleinste kamertje, wanneer je daar net je boodschap hebt gedaan.

Door het vogelkooitje moest ik opeens denken aan de arme kanaries die vroeger in een kooitje werden meegenomen, diep de mijnschachten in. Voor de mijnwerkers bracht de kanarie niet alleen muzikale arbeidsvitaminen bij het zware werk.

De kanarie was een held!
Hij was daar vooral om levens te redden.

Kanaries zijn namelijk erg gevoelig voor bepaalde gassen, die er tijdens het mijnen konden ontstaan.
Als de kanarie opeens stil was, bewusteloos onderuit ging, of erger nog, plotseling met zijn pootjes omhoog in de kooi lag, dan wisten de mijnwerkers dat ze moesten maken dat ze wegkwamen.

Het verband was snel gelegd.

Nu heb ik door de jaren heen best een gezellig vocabulaire opgebouwd om te omschrijven wat er zo allemaal op het kleinste kamertje plaats heeft gevonden wanneer je de volgende bezoeker wilt waarschuwen.
De meeste omschrijvingen vind ik echter saai of plat. Als moeder wil je toch het goede voorbeeld geven en niet zeggen dat je “hebt gekleid” of zoiets, toch? En “alarmfase 10" klinkt ook zo afgezaagd.

En toen belandde dus dat schattige oude vogelkooitje op ons toilet, kreeg het een nieuwe betekenis en werd een denkbeeldige kanarie ook bij ons een held. Vanaf dat moment, wanneer donkere luchten zich daar ontwikkelen, roepen we steevast even naar de ander: “de kanarie is overleden!”

foto: gemaakt met ChatGPT