Een omstreden schrijver uit Zeist

Zeist heeft vele beroemde schrijvers gekend, maar ook enkele omstreden. Roel Houwink was voor de oorlog een belangrijke literator, maar schreef in de oorlog voor Duitse bladen en kreeg om die reden na de oorlog een publicatieverbod van vijf jaar. Toen werd hij ambtenaar bij de gemeente Zeist. De ouders van Maarten woonden toevallig naast hem.

30 augustus 2026

tekst: Maarten Bos

Ik heb het al eens gemeld in het Zeistermagazine en het is ook algemeen bekend: Zeist heeft vele inwoners gehad die literaire betekenis hebben gehad. De bekendste is de dichter Hendrik Marsman, die in Zeist is geboren. Een ander bekend figuur is de van oorsprong uit Drenthe afkomstige schrijver Anne de Vries, die in 1964 in Zeist overleed. Hij werd onderwijzer in Zeist en schreef uit heimwee naar zijn geboortestreek de populaire Bartjeboeken. 

Minder bekend, maar toch belangrijk en ook omstreden is de schrijver en dichter Roel Houwink, die in 1899 geboren werd in Breda en in 1987 op 88-jarige leeftijd overleed in zijn woonplaats Zeist. Voordat hij in Zeist kwam te wonen verbleef hij op verschillende plaatsen in Nederland, waaronder Middelburg. Zijn vader had namelijk een baan bij de post en werd geregeld overgeplaatst. Maar tenslotte kwam hij toch in Zeist terecht.

Invloedrijk
Voor de oorlog was Houwink een invloedrijk literator. Hij schreef voor het bekende protestante tijdschrift Opwaartsche Wegen. Hij was de ontdekker, vriend en steunpilaar van Gerrit Achterberg, een van de grootste Nederlandse dichters van de 20e eeuw. Achterberg was onzeker en bracht alleen gedichten uit als Houwink ze had goedgekeurd. Houwink was heel vooraanstaand binnen de protestante letteren en schreef in 1936 het nationale Boekenweekgeschenk.

In de oorlogsjaren kwam er een breuk. Houwink schreef voor pro-Duitse bladen, was lid van de Kultuurkamer (waar je lid van moest zijn om te kunnen publiceren) en hij nam zitting in een jury die in 1943 een dichterswedstrijd beoordeelde.

Publicatieverbod
Het leidde ertoe dat hij na de oorlog een publicatieverbod kreeg gedurende een periode van 5 jaar. Om de vrijgekomen tijd zinvol te vullen ging hij sociologie studeren en werd hij daarna ambtenaar in Zeist. Na de oorlog schreef hij nog wel en organiseerde hij ook literaire bijeenkomsten die onder meer bezocht werden door de Driebergse dichter Henk Achterberg, een neef van de beroemde Gerrit, maar de literaire roem was voorbij.

Mijn ouders waren in en na de oorlog in Zeist buren van Houwink. De Zeister schrijver woonde aan de Van Renesselaan. Mijn vader had in de oorlog ondergedoken gezeten in Zeist en werd direct na de bevrijding actief binnen de zogenaamde zuivering, die het gedrag van Nederlanders in de oorlog moest toetsen.

Vriendschappelijk
Mijn ouders hadden voor zover mogelijk altijd vriendschappelijke betrekkingen met hun buurman onderhouden. Door zijn activiteiten tijdens de bezetting kwam de schrijver na de oorlog in aanraking met die zuivering. Hij vroeg mijn ouders een goed woordje voor hem te doen. Om ze dat mogelijk te maken gaf hij mijn moeder zijn dagboeken te lezen. Mijn moeder was toen 22 jaar oud en vond het lastig die aantekeningen van haar buurman te lezen omdat ze zo open en vrijmoedig waren opgesteld. Mijn ouders hebben inderdaad geprobeerd Houwink te helpen, hoewel ze sommige aspecten van zijn gedrag in het verleden niet goedkeurden. Misschien heeft de hulp van mijn vader en moeder enige invloed gehad, dat weet ik niet. Dat hebben ze mij nooit verteld.

In kringloopwinkels in Zeist tref je nog weleens oude exemplaren aan van dichtbundels van Houwink. Ik heb er zelf een paar en de bekende Zeist-verzamelaar Evert van Tellingen bezit alle publicaties van Roel Houwink. Na de oorlog genoot hij geen roem meer maar hij had natuurlijk wel de giganten Marsman en Achterberg persoonlijk gekend. In 1961 publiceerde hij ‘Persoonlijke herinneringen aan Marsman’ en in 1973 ‘Het raadsel Achterberg’. Belangwekkende boeken voor wie deze dichters beter wil leren kennen.

foto: Literatuurmuseum